Nowe wyzwania porządku publicznego — cudzoziemcy w systemie bezpieczeństwa Polski i Poznania

Cudzoziemcy zajmują coraz więcej miejsca w strukturze etnicznej Polski. Jak ich coraz większa obecność wpływa na bezpieczeństwo kraju?

Wpływy migracji na demografię, rynek pracy oraz wyzwania dla służb porządkowych.

Współczesna Polska przechodzi jedną z najszybszych transformacji demograficznych w swojej powojennej historii. Ewoluuje z kraju niemal homogenicznego w państwo o istotnym udziale ludności cudzoziemskiej, co w konsekwencji wymusza radykalną redefinicję strategii bezpieczeństwa narodowego. Proces ten, choć kluczowy dla gospodarki i wypełniania luk na rynku pracy, generuje splot skomplikowanych powiązań między migracją a bezpieczeństwem (tzw. migration-security nexus). Oddziałuje on na sferę obronną, ochronną, społeczną oraz gospodarczą kraju. Polska od 2021 roku zmaga się z permanentnym kryzysem na wschodniej granicy, który nadał kwestiom migracyjnym priorytet w polityce państwa. Sprowadził je do wymiaru zagrożeń hybrydowych i celowej destabilizacji porządku publicznego przez podmioty zewnętrzne. Reakcją na te zmiany jest przyjęta w 2024 roku strategia „Odzyskać kontrolę. Zapewnić bezpieczeństwo”, która uznaje ochronę granic i weryfikację celów przyjazdu cudzoziemców za nadrzędny priorytet państwa w nadchodzących latach.

Cudzoziemcy i przestępczość — statystyki i działania służb.

Analiza bezpieczeństwa publicznego w skali kraju wymaga rozdzielenia faktów statystycznych od politycznej narracji, która często posługuje się antyimigrancką retoryką. Dane Komendy Głównej Policji wskazują, że w 2024 roku obcokrajowcy stanowili około 5,74% ogółu podejrzanych o popełnienie przestępstw. Liczbowo przełożyło się na ponad 16,4 tysiąca osób. Choć nominalnie liczba ta rosła w ostatniej dekadzie wraz ze wzrostem ogólnej populacji migrantów, statystyka ta wciąż odzwierciedla proporcjonalny udział cudzoziemców w społeczeństwie. Największy niepokój służb budzi jednak tzw. podwójne przeciążenie, czyli fakt, że w najcięższych kategoriach czynów zabronionych, takich jak zabójstwa, udział obcokrajowców jest wyraźnie nieproporcjonalny i sięgał w 2024 roku aż 40% osób poszukiwanych listami gończymi.

Równolegle Polska stała się areną aktywności międzynarodowych siatek przestępczych, w szczególności postradzieckich struktur mafijnych, w tym grup gruzińskich czy białoruskich. Raporty Europolu definiują Polskę jako „kraj frontowy” dla siatek zajmujących się przemytem ludzi oraz werbunkiem kobiet do przymusowej prostytucji. Wielkie aglomeracje, w tym Poznań, stanowią dla nich dogodną bazę logistyczną. Sytuacja ta zmusza służby specjalne do wzmożonego rozpoznania kontrwywiadowczego. Cudzoziemcy przebywający w Polsce mogą być wykorzystywani przez obce wywiady do działań dywersyjnych lub pozyskiwania informacji o infrastrukturze strategicznej i proobronnej. W tym kontekście nielegalna imigracja przestaje być jedynie wykroczeniem administracyjnym, a staje się potencjalnym źródłem zagrożeń o charakterze terrorystycznym.

Stabilizacja demograficzna i wyzwania porządkowe

Poznań, jako silny ośrodek akademicki i gospodarczy, stał się domem dla około 79,3 tysiąca cudzoziemców. Stanowi to niemal 11% ogółu mieszkańców aglomeracji. Dominującą grupę tworzą obywatele Ukrainy (ponad 68 tys.) i Białorusi, jednak miasto przyciąga przybyszy z ponad 110 państw. Choć Poznań jest postrzegany jako miasto otwarte, codzienna praktyka utrzymania porządku publicznego obnaża szereg słabych punktów systemu. W 2024 roku ogólna liczba przestępstw stwierdzonych w mieście spadła o 8,8%. Mogłoby to sugerować poprawę stanu bezpieczeństwa, jednak statystyka ta maskuje wzrosty w obszarach najbardziej uciążliwych dla mieszkańców.

Kluczowym problemem Poznania stało się bezpieczeństwo w ruchu drogowym, gdzie odnotowano wzrost liczby kolizji o 15,6% oraz wypadków o 12,5%. Służby mundurowe, w tym Straż Miejska, która podejmuje rocznie blisko 80 tysięcy zgłoszeń, wskazują na korelację tych danych z aktywnością cudzoziemców w sektorze transportowym i kurierskim. Eksperci zatrudniający migrantów potwierdzają przypadki kierowców podejmujących pracę pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Przy braku znajomości specyficznych polskich przepisów i barierze językowej, stwarza to bezpośrednie zagrożenie dla życia uczestników ruchu. Częstym zjawiskiem jest również nieprawidłowe parkowanie, stanowiące ponad 57% zgłoszeń porządkowych, co wiąże się ze specyfiką pracy „dostawców ostatniej mili”.

Legalizacja pobytu w Poznaniu — bariery w urzędach a bezpieczeństwo.

Krytycznym elementem wpływającym na bezpieczeństwo publiczne w Poznaniu jest niewydolność systemu legalizacji pobytu w Wielkopolskim Urzędzie Wojewódzkim. Drastyczny wzrost liczby wniosków o zezwolenia na pobyt przy braku adekwatnego zwiększenia obsady urzędniczej doprowadził do sytuacji, w której cudzoziemcy czekają na decyzję średnio ponad sześć miesięcy. Taki stan zawieszenia prawnego spycha tysiące osób w „szarą strefę”. Tam, stają się oni podatni na wyzysk ze strony nieuczciwych agencji pracy lub decydują się na działania niezgodne z prawem, aby zapewnić sobie środki do życia.

Źródło: Wikimedia Commons I Wielkopolski Urząd Wojewódzki. To tutaj cudzoziemcy składają wnioski o zezwolenia na pobyt

Brak przejrzystości przepisów i trudności w komunikacji z urzędami sprawiają, że nawet cudzoziemcy chcący żyć uczciwie, nieświadomie naruszają porządek prawny. Eksperci wskazują, że skomplikowane procedury i bariery językowe w urzędach stwarzają pole do nadużyć, handlu oświadczeniami o zamiarze powierzenia pracy oraz korupcji urzędniczej. Ponadto, procedury weryfikacji polskiego pochodzenia bywają opisywane przez migrantów jako upokarzające, oparte na esencjonalnym i subiektywnym wyobrażeniu o tożsamości narodowej, co zamiast sprzyjać integracji, buduje dystans i niechęć do instytucji państwa polskiego.

Cienie integracji — nastroje społeczne i incydenty ksenofobiczne

Bezpieczeństwo cudzoziemców w Poznaniu jest systematycznie zaburzane przez incydenty na tle narodowościowym i rasowym. Nasiliły się one wraz z rosnącą inflacją i zjawiskiem „zmęczenia pomocą”. Choć większość migrantów deklaruje, że czuje się w mieście bezpiecznie, źródła odnotowują brutalne pobicia obcokrajowców w tramwajach i na ulicach, czego ofiarami padli m.in. obywatele Syrii, Chile czy Malty. Problemem jest również agresja pacjentów wobec personelu medycznego o innym kolorze skóry, co potwierdzają relacje lekarzy z Wojewódzkiego Pogotowia Ratunkowego.

Napięcia społeczne są potęgowane przez dezinformację w mediach społecznościowych, dotyczącą rzekomych przywilejów socjalnych dla uchodźców z Ukrainy. Przedstawiciele Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wskazują na narastające postawy roszczeniowe oraz konflikty rówieśnicze w szkołach, gdzie uczy się blisko 16 tysięcy dzieci obcego pochodzenia. Brak przygotowania służb ratunkowych i personelu medycznego do obsługi w językach innych niż polski stwarza realne ryzyko dla zdrowia w sytuacjach kryzysowych, mimo doraźnych inicjatyw, takich jak wprowadzanie dwujęzycznych kart medycznych.

Systemowy nadzór i nowoczesne technologie prewencji

Utrzymanie porządku w tak dynamicznie zmieniającym się mieście jak Poznań wymaga intensyfikacji działań kontrolnych i technologicznych. Policja poznańska, we współpracy ze Strażą Graniczną, prowadzi systematyczne akcje weryfikacji legalności pobytu. Odbywa się to poprzez kontrolę m.in. autobusów i ośrodków, gdzie przebywają migranci. Podczas tych interwencji funkcjonariusze nie tylko nakładają mandaty, ale również prowadzą edukację prawną, przypominając o obowiązkach wynikających z polskiego ustawodawstwa. Kluczowym ogniwem systemu jest rozbudowany monitoring wizyjny. Na koniec 2024 roku liczył on 1493 kamery, które pozwoliły na ujawnienie ponad 10 tysięcy zdarzeń wymagających interwencji służb.

Dzięki monitoringowi udaje się zatrzymywać sprawców kradzieży, pobić oraz osoby posiadające substancje narkotyczne, co bezpośrednio wpływa na poczucie spokoju w rejonach takich jak Stare Miasto. Eksperci podkreślają jednak, że same kamery i kontrole nie zastąpią spójnej polityki integracyjnej. Tej przez lata Poznaniowi brakowało lub ograniczała się się jedynie do reagowania ad hoc na bieżące problemy. Dopiero opracowywana Polityka na rzecz integracji migrantek i migrantów na lata 2026-2031 ma szansę uporządkować obszary edukacji, ochrony zdrowia i rynku pracy w sposób systemowy.

Model balansu między kontrolą a otwartością

Wpływ cudzoziemców na bezpieczeństwo i porządek publiczny w Polsce oraz Poznaniu to proces wielowymiarowy, w którym korzyści ekonomiczne zasilające rynek pracy ścierają się z nowymi kategoriami zagrożeń. Ostateczny stan bezpieczeństwa zależy od umiejętnego łączenia rygorystycznego nadzoru nad legalnością przepływów z mądrą asymilacją, która zapobiega gettoizacji i radykalizacji nastrojów społecznych. Doświadczenia Poznania pokazują, że kluczem do sukcesu jest usunięcie barier administracyjnych, intensywna nauka języka polskiego jako narzędzia komunikacji ratunkowej oraz równe traktowanie wszystkich mieszkańców przez wymiar sprawiedliwości. Bez rzetelnej polityki państwa, opartej na danych, a nie na emocjach, dynamiczna zmiana demograficzna może stać się źródłem trwałych napięć, które w dłuższej perspektywie obniżą standardy bezpieczeństwa narodowego.

Dominika Rosiewicz