Zanim zaczniemy naszą opowieść, powiedz mi, drogi czytelniku, kogo masz przed oczami, słysząc słowo wampiry? Edwarda Cullena, hrabiego Draculę czy Niklausa Michaelsona? I dlaczego odpowiedź na to pytanie brzmi, tak?
Po debiutach bestsellerów, porywających filmów i seriali o wampirach ciężko nam sobie wyobrazić, że te historie mogłyby nigdy nie powstać. Mit o nieumarłych postaciach pijących ludzką krew i posiadających nadprzyrodzone zdolności zakorzenił się w naszej kulturze, zwłaszcza popularnej. I tak jak różne są światy fantasy, tak różne mamy w nich wampiry. A może wąpierze? Cóż to już zależy, kogo zapytacie, w jakiej części świata, i o ile lat jesteście w stanie przenieść się w czasie.
Wampiry cztery tysiące lat temu?
Gdyby zapytać pierwszego lepszego przechodnia na ulicy o to, z jakiej kultury wywodzą się wampiry, najprawdopodobniej usłyszelibyście, że od Słowian. I choć przechodzień ten miałby w tym stwierdzeniu wiele racji, to nie jest to prawda absolutna. Ponieważ pierwsze podania o postaciach, które możemy nazwać archetypami wampirów, pochodzą… ze starożytnej Mezopotamii. Najstarszy relief, zawierający wzmianki o demonologii, czy postaciach nadprzyrodzonych, wywodzi się z tych rejonów z około drugiego tysiąclecia przed naszą erą.
Wampiry na kartach mitologii greckiej
Poszukując pierwszych mitów o wampirach, nie można ominąć cywilizacji, która mity uwielbiała. Mowa oczywiście o starożytnej Grecji. To właśnie na jej terenach powstały postacie, które uważa się za prawampiry. W kraju, w którym panowały wierzenia o fantastycznych greckich bogach, nie mogło zabraknąć podań o demonicznych stworzeniach. Jednym z nich była empuza, posiadająca zdolność do przemiany w zwierzęta, bądź piękne kobiety. Domyślać się można, iż robiła to, by zdobyć krew uwiedzionych przez siebie mężczyzn. Kolejne stworzenie zwano Lamią, a słowo to pochodzi od wyrazu gardło. Mity podają, że Lamię cechował nienasycony głód.
Słowianie tworzą swoje wampiry
Mimo mitów z całego świata, które mogły zainspirować znane nam dzisiaj wampiry, to terytoria Słowian stanowią ich najważniejsze źródło. Pogańskie wierzenia naszych przodków, ich związanie z naturą i środowisko, wpłynęło na powstanie licznych mrocznych opowieści. Wśród nich znalazły się i te o powstających z grobu upiorach, które zabijały mieszkańców wiosek, wysysając im krew. Podania te różniły się jednak od siebie w zależności od miejsca ich powstawania. Na przykład w słowackim i czeskim folklorze istniało stworzenie zwane nalepsi. Miało ono nadprzyrodzoną siłę, szybkość i wytrzymałość, a także szpiczaste pazury. Na terenach Bośni istniał mit o lampirze, który powstawał z grobu i niósł nieszczęście i śmierć. Jego postać została obwiniona niegdyś o wywołanie epidemii cholery.
Nabijmy kogoś na pal
Tworząc top trzy najbardziej znanych nam wampirów, najprawdopodobniej znalazłaby się tam postać hrabiego Draculi. Co prawda, w obecnej kulturze jego legenda została już przepisana na tysiąc i więcej sposobów i nie ma wiele wspólnego z historycznymi faktami. Niemniej jednak nie można mu odmówić ogromnego wpływu na rozpowszechnienie się mitu o wampirze. Dracula istniał naprawdę, znany jako Vlad Palownik, bądź Draculi. Osadzony na tronie Vlad słynął z okrucieństwa i wyjątkowego sposobu zabijania swoich przeciwników. Nabijania ich na pal. Jedna z bardziej drastycznych historii wspomina o tym jak zamordował tysiące niewolników, aby zniszczyć morale swojego wroga. Starcie wygrał, a legenda o krwi płynącej przez jego ziemie poniosła się na dalekie kilometry. Po jego śmierci pojawił się poemat napisany na dworze niemieckiego cesarza, w którym to postać Vlada Palownika powstała z grobu. Przerażenie ludu zmieszało się z historią przedstawioną w poemacie i tak powstał mit o wampirze Draculi.
Śmierć tworzy nieumarłych
Strach przed śmiercią towarzyszył ludzkości od zawsze i raczej nigdy nie zniknie. Jest to uniwersalny fakt, który mimo wszelkich różnic dzielących kultury sprawił, że w praktycznie każdej cywilizacji rozwinęły się historie o nieumarłych. I mimo tego, że wiele lat przeminęło, a mity o nich ewoluowały, to pierwotne ich założenia pozostały z nami do dziś. Obecnie znane wampiry są połączeniem różnych legend i podań z całego świata.
Autorka: Dominika Seweryńska
Po więcej ciekawych tekstów ze świata kultury zapraszamy tutaj.
